Spannings
probleem
Teams lopen zelden vast op strategie, maar op spanning tussen tegenpolen
Zwakke prestaties worden vaak verklaard als een strategie-, leiderschaps- of executieprobleem. In werkelijkheid gaat het vaak om beslissende dilemma’s die je niet oplost door één kant te kiezen. Onder druk kiest het systeem tóch een kant, of gaat het middelen. Beide maken het zwakker: handelingsruimte krimpt, leren stopt en vicieuze cirkels ontstaan.
Voorbeelden:
Denk aan work vs. life, purpose vs. winst, snelheid vs. zorgvuldigheid, autonomie vs. samenhang, innovatie vs. discipline, korte termijn vs . lange termijn.
Wat dilemma-denken oplost
Het draait niet om kiezen. Het draait om versterken.
Dilemma-denken verschuift de vraag van
“Welke kant is juist?”
naar
“Hoe versterken deze waarden elkaar?”
Niet "we hebben een lijn met twee uitersten en we gaan in het midden zitten", maar, we knakken de lijn, dan onstaat er ruimte.
Dat leidt tot:
- Oplossingen die verder gaan dan compromis
- Meer handelingsruimte in plaats van minder
- Doorbraken waar beide kanten zich in herkennen
Het resultaat is geen middenweg, maar een betere oplossing dan beide polen afzonderlijk.
Van polarisatie naar tractie
Als spanning blijft liggen, wordt ze destructief. Als spanning wordt vastgehouden, wordt ze productief.
Als één kant domineert, gaat het systeem op hol. Dan ontstaat voorspelbare pathologie:
- proces wordt verstikking
- autonomie wordt fragmentatie
- samenhang wordt rigiditeit
Vaak komt dit niet door één dilemma, maar door een combinatie, bijvoorbeeld centraal vs. decentraal en formeel vs. informeel.
Vicieuze cirkel
Wanneer die tegenpolen los van elkaar raken, duwt het centrum richting meer formaliteit en centrale autoriteit. Teams en units reageren door informeel af te wijken en verder te decentraliseren om ruimte te houden. Dat lokt weer extra formalisering en centralisering uit.
Het resultaat: meer controle, escalatie en politiek. Elke stap maakt de volgende stap erger.
Opwaartse cirkel
Als de tegenpolen verbonden blijven, ontstaat creatieve spanning en wederzijdse begrenzing. Decentrale units nemen informele initiatieven die waarde creëren voor klanten. Het centrum registreert, deelt en stimuleert wat werkt, en bouwt het in in de reguliere werkwijze (standaarden, procedures, opschaling).
Zo groeit én initiatief én structuur. Het geheel wordt tegelijk autonomer én beter gecoördineerd.
De doorbraak: herken de dominante dilemma’s en de bijbehorende vicieuze cirkel, en verzoen de beslissende spanningen steeds opnieuw in dagelijkse keuzes. Dan ontstaan opwaartse cirkels: meer vertrouwen, betere besluiten en snellere uitvoering.
Van waarden naar gedrag
Strategie leeft alleen als ze zichtbaar wordt in gedrag.
Waarden werken pas wanneer ze spanning bevatten én worden vertaald naar concrete keuzes.
Totdat je kunt aanwijzen wat een waarde betekent in een belangrijk besluit, voor gewenst gedrag tijdens een bestuursoverleg, in budgettering, heb je geen waarde, maar een slogan.
Dilemma-denken maakt die vertaling expliciet en zorgt dat strategie op papier en uitgevoerde strategie één zijn.
Over dilemma-denken
De onderliggende methode voor dilemma-verzoening is ontwikkeld door Fons Trompenaars en Charles Hampden-Turner, internationaal erkend experts op het gebied van cultuur en organisatieontwikkeling, auteurs van onder andere Riding the Waves of Culture en Founders van THT Consulting. Al meer dan 30 jaar werkt de culture consulting boutique firma wereldwijd met leiders en organisaties aan het begrijpen en verzoenen van culturele en strategische dilemma’s.
De aanpak is gebaseerd op een omvangrijke, over decennia opgebouwde database van dilemma’s en oplossingspatronen uit internationale adviespraktijk. Deze praktijkervaring vormt het fundament onder de workshopmethodiek en de Dilemma Solver.
Deze website met uitleg is opgezet door Bas Kemme, in samenwerking met Trompenaars Hampden-Turner Consulting.
Dilemma-denken workshop